Matura z chemii rozszerzonej 2027 — co trzeba umieć według podstawy z 2024 r. (co wypadło, co doszło, czego się nie wymaga)
Redakcja MedMatura · 19 października 2026 · 9 min czytania
Na maturze z chemii rozszerzonej w 2027 r. obowiązują wymagania z podstawy programowej w wersji z 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1019), zarówno z zakresu podstawowego, jak i rozszerzonego. W porównaniu z podstawą z 2018 r. wypadła m.in. cała elektroliza, prawo Hessa, obliczenia okresu półtrwania, mocznik, koloidy i reakcje metali ze stężonym H₂SO₄. Nowych treści prawie nie ma, są głównie doprecyzowania. Ważna zmiana: punktów opisanych czasownikami „wyszukuje, porządkuje, porównuje, prezentuje” nie trzeba znać na pamięć. Poniżej masz listę zmian z numerami punktów podstawy. Na jakich zadaniach zdający tracą najwięcej punktów, pokazują najczęstsze błędy na maturze z chemii.
Według jakiej podstawy jest matura z chemii 2027?
Informator CKE z chemii „od roku szkolnego 2024/2025” w przypisie wskazuje rozporządzenie z 28 czerwca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1019). Egzamin sprawdza wymagania z zakresu podstawowego i rozszerzonego. Działy mają tę samą numerację co w 2018 r. (I–XXII), dlatego porównanie obu tekstów jest proste.
Co jeszcze wiadomo o egzaminie w 2027 r. z dokumentów CKE:
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Termin | czwartek 13 maja 2027, godz. 9:00 (dodatkowy: 8 czerwca) |
| Czas | 180 minut |
| Arkusz | około 45 zadań (poleceń), zamknięte i otwarte |
| Zadanie problemowe | co najmniej jedno, za 4 albo 5 pkt |
| Przybory | kalkulator naukowy (obowiązkowo), linijka (fakultatywnie), broszura „Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne” (zapewnia szkoła) |
Broszura obowiązuje w wydaniu z 09.2022. Co w niej jest, a czego nie ma, opisaliśmy w artykule o karcie wzorów CKE.
W 2027 r. do zdania matury wystarczy przystąpić do egzaminu z przedmiotu dodatkowego. Wymóg co najmniej 30% z przedmiotu dodatkowego obowiązuje od 2028 r. (Informacja CKE z 20.08.2026, pkt 26.3). Na medycynę i tak liczy się wysoki wynik, a ile punktów potrzebujesz, sprawdzisz w kalkulatorze punktów.
Co wypadło z podstawy chemii w 2024 r.?
Lista powstała z porównania tekstu zakresu rozszerzonego w Dz.U. 2018 poz. 467 (wersja pierwotna) z tekstem w Dz.U. 2024 poz. 1019. W nawiasach podaję numer punktu w podstawie z 2018 r.
| Dział | Co usunięto |
|---|---|
| I. Stechiometria | obliczanie zmiany masy nuklidu z okresu półtrwania (I.4); obliczanie masy atomowej ze składu izotopowego i odwrotnie (I.3) — zostało samo pojęcie średniej masy atomowej |
| II. Budowa atomu | dualizm elektronu i kwantowo-mechaniczny model atomu (II.1) |
| III. Wiązania | orbitale molekularne (III.5); wnioskowanie o rodzaju wiązania z właściwości substancji (III.7) |
| IV. Kinetyka i energetyka | wykres stężenia w czasie dla reakcji I rzędu i okres półtrwania (IV.4); działanie katalizatora na poziomie molekularnym (IV.6); układ otwarty, zamknięty, izolowany (IV.10); prawo Hessa (IV.12) |
| V. Roztwory | koloidy i zawiesiny — zamiast nich są emulsje |
| VII. Związki nieorganiczne | wodorki 17. grupy wobec wody i zasad (VII.6); zmiany mocy kwasów fluorowcowodorowych (VII.11); wpływ elektroujemności i stopnia utlenienia na moc kwasów tlenowych (VII.12) |
| VIII. Redoks | przewidywanie przebiegu redoks związków organicznych (VIII.7) |
| IX. Elektrochemia | cała elektroliza (IX.6–9): elektrolizer, potencjał rozkładowy, produkty elektrolizy, dysocjacja termiczna |
| X. Metale i niemetale | reakcje metali ze stężonym H₂SO₄ (X.5); doświadczenie porównujące aktywność metali (X.6); chlor z wodą (X.10); doświadczenie z aktywnością fluorowców (X.12) |
| XI. Zastosowania | zjawiska krasowe (XI.4); nazwy mineralogiczne gipsów (XI.5) |
| XII–XIII. Organiczna, węglowodory | założenia teorii strukturalnej (XII.1); trimeryzacja etynu; termoplasty i duroplasty; benzen z węgla; katalityczne uwodornienie arenów |
| XVI. Kwasy karboksylowe | redukujące właściwości kwasu mrówkowego (XVI.5); projektowanie doświadczeń: porównanie mocy z H₂SO₄ i H₂CO₃ (XVI.7) i podobieństwo do kwasów nieorganicznych (XVI.8); osobny punkt o odczynie octanu i mydła (XVI.9) |
| XVII. Estry i tłuszcze | wykazanie nienasyconego charakteru oleju (XVII.7); utwardzanie tłuszczów (XVII.8); osobne punkty o zmydlaniu (XVII.9–10); wpływ twardości wody (XVII.11) |
| XVIII. Związki azotu | otrzymywanie amin (XVIII.5); anilina z wodą bromową (XVIII.7); hydroliza amidów (XVIII.8); mocznik (XVIII.9–10); projektowanie doświadczenia na amfoteryczność aminokwasów (XVIII.12) |
| XX. Cukry | doświadczenie przekształcające cukry złożone w proste (XX.8); równanie hydrolizy skrobi i celulozy (XX.10); ciąg glukoza → etanol → octan etylu (XX.11) |
| XXI. Chemia wokół nas | włókna i ich identyfikacja, kosmetyki, psucie się żywności i konserwanty, opakowania, odpady; równania fermentacji |
| XXII. Środowisko | wpływ pH gleby na rośliny; rodzaje smogu; środki ochrony roślin |
„Wypadło z podstawy” nie znaczy „nie pojawi się w arkuszu”. Informator zapowiada, że zadania mogą dotyczyć treści spoza podstawy, ale wtedy są „poprzedzone odpowiednim materiałem źródłowym”. Nie musisz znać elektrolizy na pamięć, ale z opisu w zadaniu masz umieć ją zrozumieć i wykorzystać.
Co zostało, choć łatwo pomyśleć, że wypadło?
Przy tak długiej liście łatwo skreślić za dużo. Te treści są w podstawie z 2024 r.:
- HNO₃ z metalami (X.5). Rozcieńczony i stężony kwas azotowy(V) z Al, Fe, Cu, Ag został. Zmieniło się brzmienie: „przewiduje i opisuje przebieg reakcji” zamiast „pisze równania reakcji”. Nasza rada: i tak ćwicz pełne równania tych reakcji, bo dobieranie współczynników bilansem elektronowo-jonowym (VIII.5) nadal jest wymaganiem.
- Stężony H₂SO₄ w estryfikacji (XVII.2). Z metalami wypadł, ale jego funkcję w estryfikacji trzeba wskazać.
- Hydroliza tłuszczów (XVII.4). Zmydlanie nie ma już osobnego punktu, ale hydroliza estrów „np. octanu etylu, tłuszczów” w środowisku kwasowym i zasadowym jest wprost w podstawie.
- Odczyn soli (VI.8). Osobny punkt o octanie i mydle wypadł, ale ogólne wymaganie o odczynie roztworów soli zostało.
- Tlenki z syntezy (VII.3). Z X.5 usunięto reakcje metali z tlenem, ale otrzymywanie tlenków z pierwiastków dla Z = 1–30 jest w dziale VII.
- Aktywność metali przez potencjały (VIII.6). Doświadczenie z X.6 wypadło, ale przewidywanie kierunku redoks z potencjałów standardowych zostało.
- Fluorowce (X.10). Wypadło doświadczenie Cl₂ > Br₂ > I₂, ale porównywanie właściwości fizycznych i chemicznych fluorowców zostało.
- Ogniwa (IX.1–4). Schematy, reakcje na elektrodach i SEM zostały w całości. Wypadła tylko elektroliza.
- Hydraty CaSO₄ i twardnienie gipsu (XI.5) oraz usuwanie twardości przemijającej wody (XI.4).
- Prawo rozcieńczeń Ostwalda, Ka, Kb, Ks, pH (VI.3–4), równanie Clapeyrona (I.8), stała równowagi (IV.6–7). Rachunki z równowag są dalej trzonem arkusza. Jak je rozwiązywać krok po kroku, opisujemy w artykule o zadaniach obliczeniowych z chemii.
Co doszło w podstawie z 2024 r.?
Zupełnie nowych działów nie ma. Są za to zmiany w brzmieniu, które mają znaczenie przy odpowiadaniu:
- Nazewnictwo: krótszy łańcuch, ale więcej grup związków (XII.1). W 2018 r. nazwy węglowodorów obejmowały łańcuchy do 10 atomów C. Teraz jeden punkt mówi o nazwach systematycznych węglowodorów i jednofunkcyjnych pochodnych (fluorowcopochodne, alkohole, fenole, aldehydy, ketony, kwasy, estry) do 8 atomów C w szkielecie.
- Elektroujemność „według Paulinga” (III.1). Polaryzację wiązania kowalencyjnego określasz z elektroujemności według Paulinga. Do listy rodzajów wiązań dopisano wiązanie metaliczne.
- Wolne pary elektronowe (III.2). Wzory elektronowe mają je uwzględniać.
- Zamknięta lista wodorków (VII.6): LiH, CH₄, NH₃, H₂O, HF, H₂S, HCl, HBr, HI. Charakter chemiczny klasyfikujesz dla tych dziewięciu.
- Zamknięta lista podstawników (XIII.9). Właściwości arenów opisujesz na przykładzie benzenu i toluenu, a równania chlorowcowania i nitrowania piszesz też dla ich pochodnych. W 2018 r. podstawniki kierujące były podane z „np.”, teraz lista jest zamknięta: atom chlorowca, grupa alkilowa, nitrowa, hydroksylowa, karboksylowa. Wypadło katalityczne uwodornienie.
- FeCl₃ przy fenolach (XIV.6). Fenol od alkoholu odróżniasz na podstawie reakcji kwasowo-zasadowych lub reakcji z FeCl₃. Ten odczynnik jest teraz wpisany wprost w wymaganie.
- Nawozy (XI.6): klasyfikowanie ich pod kątem zawartości pierwiastków.
- Klimat (XXII.2): wpływ zanieczyszczeń na stan środowiska, „w tym klimatu”.
„Wyszukuje, porządkuje, prezentuje” — czego nie trzeba wkuwać?
Wiele punktów dostało w 2024 r. nowe czasowniki operacyjne. W „Warunkach i sposobie realizacji” podstawy jest zdanie, które warto znać:
Treści opisane czasownikami „wyszukuje, porządkuje, porównuje, prezentuje” opisują umiejętności, które „nie są związane z przyswajaniem wiadomości przez zapamiętywanie i nie powinny być egzekwowane jako wiedza faktograficzna” (Dz.U. 2024 poz. 1019, chemia).
Tak opisano m.in.:
- korozję elektrochemiczną i sposoby ochrony metali oraz współczesne źródła prądu (IX.5);
- odmiany SiO₂, produkcję szkła, skały wapienne i gipsowe (XI.1–3, XI.5);
- tworzywa sztuczne (XIII.7), destylację ropy i pirolizę węgla (XIII.11);
- metody otrzymywania i zastosowania alkoholi, fenoli, aldehydów i ketonów (XIV.9, XV.3), zastosowania kwasów karboksylowych (XVI.7), właściwości i zastosowania estrów i tłuszczów (XVII.9);
- hydroksykwasy, laktydy i laktony (XVI.8);
- budowę białek, także strukturę II- i III-rzędową (XIX.1, XIX.3);
- cały dział XXI „Chemia wokół nas”.
W praktyce przy takich tematach dostaniesz tekst, tabelę albo wykres i masz z nich wyciągnąć wniosek. Szczegóły podane w zadaniu wystarczą do odpowiedzi.
Nie przenoś tej zasady na biologię. W podstawie biologii (zakres rozszerzony, dział I. Chemizm życia) budowa białek ze strukturą I-, II-, III- i IV-rzędową jest zwykłym wymaganiem. W chemii też nie wszystko o białkach jest „informacyjne”: wysalanie białek trzeba wyjaśnić (XIX.2), a reakcję biuretową i ksantoproteinową zaprojektować (XIX.4).
Czy zmieniła się lista doświadczeń?
Podstawa podaje „minimalny zestaw doświadczeń” do wykonania przez uczniów lub w formie pokazu. W 2018 r. było ich 47, w 2024 r. jest 43. Usunięto:
- otrzymywanie pierwiastków drogą elektrolizy;
- otrzymywanie mydeł;
- badanie amfoterycznych właściwości aminokwasów;
- badanie i odróżnianie tworzyw oraz włókien.
Z badania odczynu roztworów amin, mocznika i acetamidu wypadł mocznik. Na liście zostały za to doświadczenia, których osobne punkty wymagań usunięto: badanie aktywności metali, aktywności fluorowców i hydrolizy cukrów złożonych. Ta lista stoi w „Warunkach i sposobie realizacji”, a nie w wymaganiach szczegółowych. Nasza rada (nie zapis CKE): umiej te doświadczenia opisać, bo wymagania ogólne (III.2–3) i tak każą projektować doświadczenia, formułować obserwacje i wnioski.
Jak wykorzystać te zmiany w nauce?
- Filtruj stare zadania. Arkusze z lat 2023–2024 powstały według wcześniejszych wymagań. Zadanie z elektrolizy czy prawa Hessa bez danych w treści zrób najwyżej jako trening czytania, a nie jako materiał do wkuwania.
- Nie skreślaj na ślepo. Zanim pominiesz temat, sprawdź go w tabeli powyżej i w liście „co zostało”. Łatwo przez pomyłkę skreślić HNO₃ z metalami, hydrolizę tłuszczów i rolę stężonego H₂SO₄ w estryfikacji.
- Rozpoznawaj czasowniki. Przy punktach „wyszukuje…” ćwicz czytanie tekstów źródłowych zamiast list faktów.
- Ucz się działami podstawy. Każda lekcja w kursie chemii MedMatura podaje numery punktów podstawy z 2024 r., więc od razu widać, z którego wymagania jest dana treść.
Najczęstsze pytania
Czy elektroliza będzie na maturze z chemii 2027?
Elektroliza nie jest wymaganiem podstawy z 2024 r., bo usunięto punkty IX.6–9. Może się pojawić tylko jako opisany w zadaniu materiał źródłowy, z którego wyciągasz wnioski.
Czy trzeba umieć prawo Hessa na maturze 2027?
Nie. Punkt IV.12 o prawie Hessa usunięto. Zostało pojęcie standardowej entalpii, interpretacja ΔH < 0 i ΔH > 0 oraz określanie efektu energetycznego reakcji (IV.9).
Czy reakcje HNO₃ z metalami są w podstawie 2024?
Tak. Punkt X.5 wymaga przewidywania i opisu przebiegu reakcji rozcieńczonego i stężonego kwasu azotowego(V) z Al, Fe, Cu i Ag. Wypadły tylko reakcje metali ze stężonym kwasem siarkowym(VI).
Czy mocznik jest na maturze z chemii?
Nie jako wymaganie. Punkty XVIII.9–10 o moczniku usunięto, a z listy doświadczeń wykreślono badanie odczynu jego roztworu.
Czy na maturze 2027 trzeba mieć 30% z chemii, żeby zdać?
Nie. W 2027 r. wystarczy przystąpić do egzaminu z przedmiotu dodatkowego. Próg 30% obowiązuje od 2028 r. (Informacja CKE z 20.08.2026, pkt 26.3).
Darmowe konto: 2 pełne działy z biologii i chemii, zadania z kluczem, bez limitu czasu, bez karty.
Do matury z chemii zostało 205 dni.
Gwarancja wyniku: przerobisz cały plan i nie zdobędziesz celu — zwrot pieniędzy. Warunki gwarancji
Źródła: Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28.06.2024, Dz.U. 2024 poz. 1019 — podstawa programowa (chemia, zakres rozszerzony); Rozporządzenie MEN z 30.01.2018, Dz.U. 2018 poz. 467 — podstawa programowa, wersja pierwotna; CKE, Informator o egzaminie maturalnym z chemii od roku szkolnego 2024/2025; CKE, Informacja o sposobie organizacji i przeprowadzania egzaminu maturalnego w roku szkolnym 2026/2027 (20.08.2026, aktualizacja 5.10.2026); CKE, Komunikat o materiałach i przyborach pomocniczych w 2027 r. (20.08.2026); CKE, Komunikat o harmonogramie egzaminów w 2027 r. (20.08.2026)