Matura z biologii 2027 — co trzeba umieć według podstawy z 2024 r. (co wypadło, co doszło)
Redakcja MedMatura · 19 października 2026 · 11 min czytania
Na maturze z biologii rozszerzonej w 2027 r. obowiązują wymagania z podstawy programowej w wersji z 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1019). W porównaniu z podstawą z 2018 r. wypadły m.in. wiroidy i priony, operony, cykl mocznikowy, gibereliny i cytokininy, fotofosforylacja cykliczna, biogeneza i dzieje życia na Ziemi oraz 9 z 17 chorób genetycznych. Nowych działów nie ma. Doszło za to wprost wymienione narzędzia statystyki: średnia, mediana i odchylenie standardowe. Poniżej masz listę zmian z numerami punktów i liczbę poleceń z każdego działu w arkuszach z 2025 i 2026 r.
Według jakiej podstawy jest matura z biologii 2027?
Informator CKE z biologii „od roku szkolnego 2024/2025” w przypisie wskazuje rozporządzenie z 28 czerwca 2024 r. Na tej samej podstawie CKE przeprowadziła egzaminy w 2025 i 2026 r. Piszą o tym sprawozdania z obu lat. Działy mają tę samą numerację co w 2018 r. (I–XVIII), więc łatwo porównać oba teksty punkt po punkcie.
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Termin | poniedziałek 10 maja 2027, godz. 9:00 (dodatkowy: 4 czerwca) |
| Czas | 180 minut |
| Punkty | 60 |
| Liczba poleceń | od 44 do 56 (informator) |
| Typy zadań | zamknięte (wyboru, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte (z luką, krótkiej odpowiedzi) |
| Przybory | kalkulator prosty (obowiązkowo), linijka (fakultatywnie), broszura „Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne” (zapewnia szkoła) |
Co jest w broszurze dla biologii, a co musisz umieć na pamięć, opisaliśmy w artykule o karcie wzorów CKE. Wszystkie daty sesji znajdziesz we wpisie Matura 2027 — terminy i zasady.
W 2027 r. do zdania matury wystarczy przystąpić do egzaminu z przedmiotu dodatkowego. Wymóg co najmniej 30% obowiązuje od 2028 r. (Informacja CKE z 20.08.2026, pkt 26.3 i 33.2). Na medycynę i tak liczy się wysoki wynik, a ile punktów potrzebujesz, sprawdzisz w kalkulatorze punktów.
Które działy biologii mają najwięcej poleceń w arkuszu?
Sprawozdania CKE nie podają udziału działów w procentach. Przy każdym poleceniu wymieniają jednak wymagania szczegółowe, które ono sprawdza. Policzyliśmy je dla dwóch arkuszy majowych napisanych według podstawy z 2024 r. Każde polecenie przypisaliśmy do pierwszego działu z listy w sprawozdaniu. To nasze liczenie, nie dane CKE. Wiązki często łączą dwa działy, więc traktuj liczby orientacyjnie.
| Dział podstawy | Maj 2025 (51 poleceń) | Maj 2026 (56 poleceń) |
|---|---|---|
| XI. Funkcjonowanie zwierząt (głównie człowiek) | 15 | 13 |
| I. Chemizm życia | 6 | 7 |
| XVII. Ekologia | 6 | 4 |
| XV. Biotechnologia | 5 | 3 |
| III. Energia i metabolizm | 1 | 5 |
| IX. Różnorodność roślin | 3 | 5 |
| XIV. Genetyka klasyczna | 3 | 3 |
| II. Komórka | 3 | 1 |
| IV. Podziały komórkowe | 0 | 3 |
| VI. Bakterie i archeowce | 0 | 4 |
| X. Różnorodność zwierząt | 3 | 1 |
| XIII. Ekspresja informacji genetycznej | 1 | 2 |
| XVI. Ewolucja | 2 | 1 |
| XVIII. Różnorodność biologiczna i ochrona | 2 | 0 |
| VIII. Protisty | 0 | 2 |
| V. Klasyfikacja | 1 | 1 |
| XII. Wirusy | 0 | 1 |
| VII. Grzyby | 0 | 0 |
Wniosek jest prosty: fizjologia człowieka (XI) co roku daje około jednej czwartej poleceń, a chemizm życia jest tuż za nią (w 2025 r. ex aequo z ekologią). Reszta zmienia się z roku na rok. W 2025 r. nie było ani jednego polecenia z bakterii, a w 2026 r. były cztery. Dlatego nie warto „obstawiać” działów.
Sprawozdania dzielą też polecenia według wymagań ogólnych. W 2026 r. najwięcej poleceń sprawdzało wiedzę o procesach biologicznych (obszar I: 22 polecenia, 23 pkt) i rozumowanie (obszar IV: 17 poleceń, 20 pkt). Myślenie naukowe i doświadczenia (obszar II) to 7 poleceń. Jak punktowane są zadania z doświadczeniami, rozpisaliśmy w artykule o doświadczeniach na maturze z biologii.
Chcesz to przećwiczyć? Zadanie z tego tematu jest niżej ↓
Co wypadło z podstawy biologii w 2024 r.?
Lista powstała z porównania zakresu rozszerzonego w Dz.U. 2018 poz. 467 (wersja pierwotna) z tekstem w Dz.U. 2024 poz. 1019. W nawiasach podajemy numer punktu w podstawie z 2018 r.
| Dział | Co usunięto |
|---|---|
| I. Chemizm życia | Cu i Co z listy mikroelementów, zostały Fe, I, F (I.1.2); fibrynogen z listy białek; doświadczenia wykrywające monosacharydy, białka i lipidy (I.2.1–3) — zostało wykrywanie skrobi |
| III. Metabolizm | fotofosforylacja cykliczna (III.4.5); utlenianie i synteza kwasów tłuszczowych (III.5.7) |
| IV. Podziały | porównanie cytokinezy u roślin i zwierząt (IV.6) |
| V. Klasyfikacja | oznaczanie gatunku kluczem (V.3) |
| VII. Grzyby | cykle życiowe sprzężniaków, workowców i podstawczaków z fazami jądrowymi (VII.3); porosty jako organizmy wskaźnikowe (VII.4) |
| VIII. Protisty | czerwonka pełzakowa (VIII.5) |
| IX. Rośliny | glaukocystofity (IX.1.1); rozróżnianie jedno- i dwuliściennych (IX.2.8); Ca i Fe w odżywianiu (IX.3.7); rośliny C4 i CAM (IX.4.4); redukcja gametofitu i powstawanie gametofitów nasiennych (IX.5.1, IX.5.5); typy nasion i kiełkowania (IX.6.1, IX.6.3); gibereliny, cytokininy, ABA (IX.6.5); zakwitanie a fotoperiod (IX.6.6); dominacja wierzchołkowa (IX.7.2) |
| X. Różnorodność zwierząt | gąbki, wrotki, wije (X.3); bezczaszkowce i krągłouste (X.4); podziały na tkankowe/beztkankowe, pierwouste/wtórouste (X.1) |
| XI. Człowiek i zwierzęta | rytmy dobowe i sezonowe (XI.1.6); tendencje ewolucyjne płuc i kanalików wydalniczych; cykl mocznikowy (XI.2.4.e); chemiczny podział cząsteczek sygnałowych (XI.2.5.a); układ nerwowy bezkręgowców i ewolucja mózgu kręgowców (XI.2.6.a–b); schizofrenia; skurcz tężcowy; kształty kości; estywacja i hibernacja; jajorodność i żyworodność, żółtko a typ rozwoju, hormony przeobrażenia owadów, rozwój zarodkowy pierwo- i wtóroustych (XI.2.9) |
| XII. Wirusy | wiroidy i priony (XII.2); choroby wirusowe zwierząt i roślin (XII.1.7); Heine-Medina z listy chorób |
| XIII. Ekspresja genów | porównanie genomu pro- i eukariontów (XIII.1); operony lac i trp (XIII.8) |
| XIV. Genetyka | badania Hämmerlinga, Griffitha, Avery’ego, Hershey’a i Chase’a (XIV.1.1); znaczenie badań Mendla (XIV.1.2); plastyczność fenotypu (XIV.2.3); 9 chorób z listy, m.in. anemia sierpowata, albinizm, alkaptonuria, galaktozemia, dystrofia Duchenne’a (XIV.2.8) |
| XV. Biotechnologia | biotechnologia w systematyce i badaniach ewolucyjnych (XV.9) |
| XVI. Ewolucja | historia myśli ewolucyjnej (XVI.1); utrzymywanie się alleli chorób w populacji (XVI.11); biogeneza i dzieje życia na Ziemi (XVI.16–17) |
| XVII. Ekologia | doświadczenia z tolerancją ekologiczną i antagonizmem (XVII.1.3, XVII.3.3); przewidywanie zmian liczebności i modele wzrostu populacji (XVII.2.3–4); bogacenie się ekosystemu w C i N oraz typy sukcesji (XVII.3.10) |
| XVIII. Ochrona | zlodowacenia i relikty (XVIII.3); tradycyjne odmiany i rasy (XVIII.6) |
Działy II (Komórka) i VI (Bakterie i archeowce) zmieniły się tylko kosmetycznie.
„Wypadło z podstawy” nie znaczy „na pewno nie pojawi się w tekście zadania”. Arkusz z biologii to wiązki zbudowane na materiale źródłowym. Nasza rada (nie zapis CKE): licz się z tym, że np. operon albo priony trafią do opisu, a Ty masz z niego wyciągnąć wniosek. Na pamięć znać ich nie musisz.
Co zostało, choć łatwo pomyśleć, że wypadło?
W sieci krążą listy usunięć przygotowane przez wydawnictwa. Niektóre pozycje z tych list są jednak w tekście rozporządzenia. Te treści są w podstawie z 2024 r. (numery według 2024):
- Transpiracja z doświadczeniem (IX.3.4) oraz susza fizjologiczna (IX.3.5). Z działu IX wypadło wiele doświadczeń, ale te dwa punkty zostały.
- Nasienie bielmowe (IX.6.1). Wypadło rozróżnianie trzech typów nasion, budowa nasienia bielmowego została.
- Auksyny i etylen (IX.6.4, IX.7.2) oraz doświadczenie z geotropizmem (IX.7.1). Z fitohormonów zostały tylko te dwa.
- Fotofosforylacja niecykliczna (III.4.5) i chemiosmoza w chloroplaście (III.4.4).
- Glukoneogeneza i glikogenoliza (III.5.7). Z punktu wypadło tylko utlenianie i synteza kwasów tłuszczowych.
- Odwrotna transkrypcja (XII.5) i choroby wirusowe człowieka, m.in. AIDS, HPV, WZW A, B i C (XII.6).
- Regulacja ekspresji genów u eukariontów (XIII.7). Wypadły tylko operony bakteryjne.
- Sprzężenia z mapą chromosomu (XIV.1.4), dziedziczenie pozajądrowe (XIV.1.5) i rodowody (XIV.1.8).
- Prawo Hardy’ego–Weinberga z obliczeniami (XVI.8–9), dryf i specjacja.
- Bioindykacja (XVII.1.4), metapopulacje (XVII.2.1), obieg węgla i azotu (XVII.3.8).
- Cykle pasożytów, przeobrażenie owadów i błony płodowe (XI.2.9.f, h, i).
Zmiana dotyczy też chorób genetycznych. Lista w XIV.2.7 jest teraz zamknięta i ma osiem pozycji: mukowiscydoza, fenyloketonuria, pląsawica Huntingtona, hemofilia, daltonizm, zespoły Klinefeltera, Turnera i Downa. W 2018 r. miała ich 17.
Co doszło lub zmieniło brzmienie?
Nowych działów nie ma. Są za to doprecyzowania, które wpływają na to, jak odpowiadasz.
- Statystyka zapisana wprost. W 2018 r. „Warunki i sposób realizacji” mówiły ogólnie o „podstawowych parametrach statystycznych”. W 2024 r. wymieniają średnią arytmetyczną i ważoną, medianę oraz odchylenie standardowe „wraz z jego interpretacją”. Informator CKE dopisuje do tej listy dominantę.
- Sekwencjonowanie „metodą Sangera” (XV.4). Wcześniej było samo „sekwencjonowanie DNA”.
- Terapia genowa (XV.11). Zamiast „wyjaśnia istotę” jest „przedstawia ogólną zasadę działania”. To wymaganie sprawdzały zadania 14.1 i 14.2 z maja 2026 r.
- Tarczyca zamiast wszystkich gruczołów (XI.2.5.i). W 2018 r. uczeń określał skutki niedoczynności i nadczynności „gruczołów dokrewnych”. Teraz: tylko tarczycy.
- Tkanki człowieka (XI.1.1). Rozpoznajesz tkanki „organizmu człowieka”, a nie ogólnie „tkanki zwierzęce”.
- Krzepnięcie krwi (XI.2.3.l). Zamiast „wyjaśnia na podstawie schematu proces krzepnięcia” jest „określa znaczenie krzepnięcia krwi dla zachowania homeostazy”.
- Schematy w rozrodzie człowieka (XI.2.9.k, l). Gametogenezę i cykl menstruacyjny „analizujesz na podstawie schematu”.
- Rybosomy (II.6). Dopisano określanie ich lokalizacji w komórce.
- Badania diagnostyczne. Z listy w układzie moczowym zostało „badanie ogólne moczu” (XI.2.4.g), a w krążeniu EKG, pomiar ciśnienia i badania krwi (XI.2.3.r).
Odchylenie standardowe sprawia uczniom najwięcej kłopotu, bo trzeba je nie tylko policzyć, ale też zinterpretować:
Co mierzy odchylenie standardowe
- Pokazuje, jak bardzo wyniki są rozrzucone wokół średniej.
- Małe odchylenie → wyniki powtórzeń podobne → pomiar powtarzalny.
- Duże odchylenie → duży rozrzut → wynik średni mniej pewny.
- Ma tę samą jednostkę co dane i nigdy nie jest ujemne.
Odchylenie standardowe — miara rozproszenia wyników wokół średniej arytmetycznej. Im większe, tym bardziej zróżnicowane wyniki.
Jak zawężone punkty łączą się w jednym zadaniu, zobaczysz na przykładzie jodu (I.1.2), sprzężenia zwrotnego (XI.2.5.d) i skutków niedoczynności tarczycy (XI.2.5.i):
Zadanie w stylu maturalnym · Biologia · rozwiąż i sprawdź z kluczem
W kursie każde z 1 121 zadań otwartych z biologii sprawdzasz tak samo. Pierwsze 2 działy za darmo.
Wypróbuj za darmo →Jakie doświadczenia trzeba umieć na maturze z biologii 2027?
W 2018 r. wszystkie doświadczenia były w wymaganiach szczegółowych. W 2024 r. część z nich przeniesiono do „Warunków i sposobu realizacji” jako przykłady „rekomendowane”. Tę listę napisano dla nauczycieli, nie jako wymagania.
| Zostały w wymaganiach (16) | Przeniesione do rekomendowanych (11) |
|---|---|
| wykrywanie skrobi (I.2.1); wpływ czynników na białko (I.2.2); osmoza i plazmoliza (II.4); plastydy (II.8); ruchy cytoplazmy (II.12); katalaza i proteinaza (III.3.5); fermentacja drożdży (VII.2); hodowla protistów (VIII.2); tkanka przewodząca wodę (IX.3.2); transpiracja (IX.3.4); fotosynteza: temperatura i światło (IX.4.4); kiełkowanie: woda, temperatura, światło (IX.6.2); rola liścieni (IX.6.3); geotropizm (IX.7.1); trawienie skrobi (XI.2.1.f); cechy populacji (XVII.2.2) | wykrywanie białek i lipidów; płacz roślin; aparaty szparkowe u roślin różnych siedlisk; gutacja; stężenie roztworu glebowego a pobieranie wody; kiełkowanie epigeiczne i hypogeiczne; etylen a dojrzewanie owoców; fototropizm; dominacja wierzchołkowa; CO₂ w powietrzu wdychanym i wydychanym |
Całkiem wypadły też: wykrywanie monosacharydów, CO₂ jako czynnik w doświadczeniu z fotosyntezą, dostęp do tlenu przy kiełkowaniu, obserwacja termonastii oraz doświadczenia z tolerancją ekologiczną i z oddziaływaniami antagonistycznymi.
Ważniejsze od listy są wymagania ogólne. Cel II każe określać problem badawczy, stawiać hipotezy, rozróżniać próbę kontrolną i badawczą, interpretować wyniki „w oparciu o proste analizy statystyczne” i formułować wnioski. CKE może więc opisać dowolne doświadczenie, także takie, którego nie ma na żadnej liście. Wtedy nie sprawdza, czy pamiętasz opis, tylko czy umiesz z wyników wyciągnąć wniosek. Na przykład tak:
Zadanie w stylu maturalnym · Biologia · rozwiąż i sprawdź z kluczem
W kursie każde z 1 121 zadań otwartych z biologii sprawdzasz tak samo. Pierwsze 2 działy za darmo.
Wypróbuj za darmo →Jak wykorzystać te zmiany w nauce?
- Filtruj stare zadania. Arkusze sprzed 2025 r. powstały według wcześniejszych wymagań. Zadanie o cyklu mocznikowym, operonie lac czy prionach rób jako trening czytania tekstu, a nie jako materiał do wkuwania. Gdzie zdający tracili punkty w latach 2024–2026, opisujemy w artykule o najczęstszych błędach na maturze z biologii.
- Nie skreślaj na ślepo. Zanim pominiesz temat, sprawdź go w tekście rozporządzenia albo w liście „co zostało”. Najłatwiej przez pomyłkę skreślić transpirację, suszę fizjologiczną i nasienie bielmowe.
- Najwięcej czasu daj człowiekowi. W obu arkuszach dział XI miał najwięcej poleceń. Tuż za nim był chemizm życia (w 2025 r. ex aequo z ekologią). Zaplanuj naukę tak, żeby te działy powtórzyć co najmniej dwa razy. Gotowy plan znajdziesz w artykule Jak uczyć się do matury z biologii.
- Ćwicz statystykę na danych. Licz średnią, medianę i odchylenie standardowe na kalkulatorze prostym. Potem zapisz jednym zdaniem, co z nich wynika.
- Ucz się działami podstawy. Każda lekcja w kursie biologii MedMatura podaje numery punktów podstawy z 2024 r., więc od razu widzisz, z którego wymagania jest dana treść.
Chemię podsumowaliśmy tak samo w artykule Matura z chemii 2027 — co trzeba umieć.
Najczęstsze pytania
Czy priony i wiroidy są na maturze z biologii 2027?
Nie jako wymaganie. Dział XII ma teraz tytuł „Wirusy”, a punkt o wiroidach i prionach (XII.2 z 2018 r.) usunięto. Mogą się pojawić tylko jako opis w zadaniu, z którego wyciągasz wnioski.
Czy trzeba znać operon laktozowy na maturze 2027?
Nie. Punkt XIII.8 o operonach lac i trp usunięto. Została regulacja ekspresji genów u organizmów eukariotycznych (XIII.7).
Czy cykl mocznikowy jest w podstawie z 2024 r.?
Nie. Punkt XI.2.4.e o cyklu mocznikowym usunięto. Zostało wydalanie i osmoregulacja, budowa i funkcja układu moczowego oraz tworzenie moczu z regulacją hormonalną.
Które choroby genetyczne trzeba znać na maturę z biologii?
Osiem z listy w XIV.2.7: mukowiscydoza, fenyloketonuria, pląsawica Huntingtona, hemofilia, daltonizm, zespół Klinefeltera, zespół Turnera i zespół Downa. Inne choroby mogą się pojawić w zadaniu tylko z opisem.
Który dział ma największą wagę na maturze z biologii?
Funkcjonowanie zwierząt, w praktyce fizjologia człowieka (dział XI). Według naszego liczenia poleceń w arkuszach CKE z maja 2025 i 2026 r. było to 15 z 51 i 13 z 56 poleceń.
Darmowe konto: 2 pełne działy z biologii i chemii, zadania z kluczem, bez limitu czasu, bez karty.
Do matury z biologii zostało 202 dni.
Gwarancja wyniku: przerobisz cały plan i nie zdobędziesz celu — zwrot pieniędzy. Warunki gwarancji
Źródła: Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28.06.2024, Dz.U. 2024 poz. 1019 — podstawa programowa (biologia, zakres rozszerzony); Rozporządzenie MEN z 30.01.2018, Dz.U. 2018 poz. 467 — podstawa programowa, wersja pierwotna; CKE, Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2024/2025; CKE, Sprawozdanie z egzaminu maturalnego 2025 — biologia; CKE, Sprawozdanie z egzaminu maturalnego 2026 — biologia; CKE, Komunikat o harmonogramie egzaminów w 2027 r. (20.08.2026); CKE, Komunikat o materiałach i przyborach pomocniczych w 2027 r. (20.08.2026); CKE, Informacja o sposobie organizacji i przeprowadzania egzaminu maturalnego w roku szkolnym 2026/2027 (20.08.2026, aktualizacja 5.10.2026)